افزایش شتابزده تقاضای هوش مصنوعی برای حافظههای پیشرفته، بازار DRAM را وارد یک ابرچرخه کمسابقه کرد و پیامد آن، کمبود جهانی عرضه و افزایش قیمت در بازار رایانههای شخصی خواهد بود.
به گزارش سرویس فناوری جهانی مگ، در حالی که سال 2025 برای صنعت رایانههای شخصی با نشانههایی از بهبود در بخش پردازندهها و کارتهای گرافیک آغاز شد، با نزدیک شدن به سهماهه پایانی سال، نشانههای بحران به تدریج نمایان شد. این بار، برخلاف دورههای پیشین، استخراج رمزارز یا همهگیری جهانی عامل اصلی نبود.
کارشناسان صنعت نیمهرسانا از شکلگیری یک «ابرچرخه DRAM» سخن میگویند. در این چرخه، بخش عمده ظرفیت تولید حافظه به سمت مراکز داده و شتابدهندههای هوش مصنوعی هدایت شده است و سهم بازار مصرفکننده، بهویژه گیمرها به طور محسوسی کاهش یافته است. نتیجه این روند، کمبود ماژولهای حافظه و افزایش پیوسته قیمتها در بازار رایانههای شخصی است.
در قلب بحران کمبود جهانی DRAM، حافظههای HBM یا حافظه با پهنای باند بالا قرار دارند. مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی برای آموزش و اجرا به توان پردازشی عظیم و حافظهای بسیار سریع نیاز دارند. شرکتهایی مانند NVIDIA و AMD برای پاسخگویی به این تقاضا، معماریهای جدید را با سرعتی بیسابقه روانه بازار کردهاند. اما عامل تعیینکننده در این رقابت، فقط توان پردازنده نیست، بلکه حجم و سرعت حافظه HBM است.
تولید HBM بهمراتب پرهزینهتر از حافظههای رایج DDR5 است. برآوردها نشان میدهد که تولید هر بیت HBM، حدود سه برابر ظرفیت ویفر مورد نیاز برای تولید یک بیت DDR5 را مصرف میکند. علاوه بر این، فرایند بستهبندی پیچیده HBM باعث کاهش بازده تولید میشود. این ترکیب، فشار مضاعفی را بر کارخانههای تولید DRAM وارد کرده است.
تأمینکنندگان بزرگ حافظه، از جمله Samsung و SK hynix، در چنین شرایطی ترجیح میدهند خطوط تولید خود را به مشتریان حوزه هوش مصنوعی اختصاص دهند. قراردادهای HBM سودآوری بسیار بالاتری نسبت به حافظههای مصرفی دارند و قیمت آنها در ماههای اخیر رشد چشمگیری را تجربه کرده است. همین موضوع باعث شده است که عرضه DRAM برای بازار مصرفکننده به طور هدفمند محدود شود.
فشار تقاضا تنها به HBM محدود نمیشود. مراکز داده به ماژولهای DDR5 RDIMM برای پردازندههای سروری و راهکارهایی مانند MCRDIMM و MRDIMM برای رفع گلوگاه پهنای باند حافظه نیاز دارند. با گسترش سریع زیرساختهای هوش مصنوعی در سراسر جهان، تقاضا برای این محصولات نیز افزایش یافته است. گزارشها حاکی از آن است که هوش مصنوعی تا سال 2026 میتواند حدود 20 درصد از کل تولید DRAM جهان را به خود اختصاص دهد.
این کمبود جهانی DRAM، تولیدکنندگان رایانههای شخصی را در موقعیتی دشوار قرار داده است. شرکتهایی که پیشتر با اتکا به موجودی انبار، قیمتها را کنترل میکردند، اکنون با تداوم کمبودها، ناچار به بازنگری در استراتژی خود شدهاند. برخی از بزرگترین برندهای بازار، افزایش قیمت را به عنوان تنها راهکار حفظ سودآوری مطرح کردهاند.
بر اساس گزارشها، شرکت Dell در حال بررسی افزایش قیمت گسترده محصولات خود است. این افزایش قیمت بهویژه در پیکربندیهایی با حافظه بالا، میتواند به چند صد دلار برسد. سیستمهای مجهز به 32 گیگابایت RAM با افزایش قابل توجهی روبهرو شدهاند و حتی پیکربندیهای 128 گیگابایتی رشد قیمتی شدیدتری را تجربه کردهاند. افزایش هزینه تنها به RAM محدود نمانده است و ذخیرهسازها و لپتاپهای مجهز به شتابدهندههای هوش مصنوعی نیز گرانتر شدهاند.
سایر تولیدکنندگان نیز مسیر مشابهی را در پیش گرفتهاند. شرکتهایی مانند ASUS و Acer از افزایش هزینه مواد اولیه خبر دادهاند. مدیران این شرکتها تأکید کردهاند که رشد هزینهها، گزینهای جز افزایش قیمت نهایی محصولات باقی نگذاشته است. حتی تولیدکنندگان کوچکتر و ماژولار نیز قیمت ارتقای حافظه را بالا بردهاند، که نشاندهنده فراگیری بحران در سراسر بازار است.
در واکنش به این وضعیت، برخی فعالان صنعت به کاربران هشدار دادهاند. مدیرعامل یکی از بزرگترین یکپارچهسازان سیستم اعلام کرده است که مصرفکنندگان بهتر است خرید یا ارتقای سیستم خود را به تعویق نیندازند، چرا که شرایط در سال 2026 میتواند دشوارتر شود. به گفته او، قیمتهای فعلی هنوز به طور کامل تأثیر کمبود جهانی حافظه DRAM را منعکس نکردهاند.
تحلیلگران بازار نیز چشمانداز محتاطانهای ترسیم میکنند. مؤسسه IDC پیشبینی کرده است که افزایش قیمت حافظه میتواند باعث کاهش نزدیک به پنج درصدی عرضه رایانههای شخصی در سال آینده شود. در چنین فضایی، تولیدکنندگان سه گزینه اصلی پیش رو دارند. آنها میتوانند قیمتها را افزایش دهند، مشخصات حافظه محصولات را کاهش دهند یا عرضه برخی محصولات جدید را به تعویق بیندازند.
این تحولات برای گیمرها، به معنای افزایش هزینه و کاهش گزینههای ارتقا است. کارشناسان توصیه میکنند که کاربران از تصمیمهای هیجانی پرهیز کنند و در صورت امکان، ارتقای RAM را به تعویق بیندازند. خرید سیستمهای آماده که هنوز افزایش قیمت کامل را تجربه نکردهاند یا بررسی بازار دستدوم حافظه، از گزینههایی است که میتواند فشار مالی را کاهش دهد.
با وجود این چشمانداز نگرانکننده، فعالان صنعت یادآوری میکنند که بازار رایانههای شخصی پیشتر نیز بحرانهای بزرگی را پشت سر گذاشته است. کمبود ناشی از استخراج رمزارز و اختلالات زنجیره تأمین در دوران همهگیری، نمونههایی از این چالشها بودهاند. هرچند برآوردها نشان میدهد که بحران حافظه ممکن است تا سالهای 2027 یا حتی 2028 ادامه یابد، اما انتظار میرود با افزایش تدریجی ظرفیت تولید، تعادل به بازار بازگردد. تا آن زمان، آگاهی و تصمیمگیری محتاطانه، مهمترین ابزار مصرفکنندگان خواهد بود.
