جهانی مگاقت و امانتداری؛ فضیلت‌هایی که جامعه را زنده نگه می‌دارند

اخلاق اسلامی همواره بر پایه ارزش‌هایی استوار بوده که راهنمای انسان‌ها در مسیر درست زندگی هستند. از جمله این ارزش‌ها، جهانی مگاقت و امانتداری است که هر کدام معنای خاص خود را دارند و در عین حال ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند. اما آیا به‌راستی تفاوت این دو چیست؟

بنابر روایت ابنا، در این مقاله تلاش خواهیم کرد تا با بهره‌گیری از منابع معتبر شیعه، به بررسی این دو مفهوم بپردازیم.
 جهانی مگاقت؛ حقیقت‌گویی در تمام ابعاد زندگی

جهانی مگاقت یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اخلاقی است که در قرآن کریم و روایات اهل‌بیت(ع) بارها به آن تأکید شده است. جهانی مگاقت به معنای راست‌گویی، پرهیز از دروغ و پایبندی به حقیقت در گفتار و کردار است. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! تقوای الهی پیشه کنید و با صادقان باشید (توبه: ۱۱۹). این آیه نشان‌دهنده اهمیت جهانی مگاقت در زندگی مؤمنان است.

در روایات اهل‌بیت(ع) نیز جهانی مگاقت به عنوان یکی از ویژگی‌های برجسته مؤمنان معرفی شده است. امام علی(ع) می‌فرمایند: «الجهانی مگقُ منجاهٌ»؛ جهانی مگاقت، نجات‌دهنده است (۱). این بیان امام(ع) نشان می‌دهد که جهانی مگاقت نه تنها موجب آرامش درونی فرد می‌شود، بلکه او را از مشکلات و گرفتاری‌های دنیوی نیز رهایی می‌بخشد.

جهانی مگاقت همچنین به ایجاد اعتماد در جامعه کمک می‌کند. وقتی افراد یک جامعه به یکدیگر راست بگویند، روابط اجتماعی مستحکم‌تر خواهد شد و زمینه برای همکاری‌های بیشتر فراهم می‌شود. بنابراین، جهانی مگاقت نه تنها یک فضیلت فردی بلکه یک نیاز اجتماعی است.

امانتداری؛ پاسداری از اعتماد دیگران

امانتداری به معنای حفظ و رعایت حقوق دیگران و عمل به تعهداتی است که فرد نسبت به دیگران بر عهده دارد. این مفهوم یکی از اصول اخلاقی اسلام است که بارها در قرآن کریم و روایات اهل‌بیت(ع) مورد تأکید قرار گرفته است. خداوند متعال می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَی أَهْلِهَا»؛ خداوند به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحبانشان بازگردانید (نساء: ۵۸).

امام صادق(ع) نیز درباره اهمیت امانتداری فرموده‌اند: «لا تَنْظُرُوا إِلَی طُولِ رُکُوعِ الرَّجُلِ وَ سُجُودِهِ، فَإِنَّ ذَلِکَ شَیْءٌ قَدِ اعْتَادَهُ، فَلَوْ تَرَکَهُ اسْتَوْحَشَ لِذَلِکَ، وَ لَکِنِ انْظُرُوا إِلَی صِدْقِ حَدِیثِهِ وَ أَدَاءِ أَمَانَتِهِ»؛ به طول رکوع و سجود کسی نگاه نکنید، بلکه به راست‌گویی او و امانتداری‌اش توجه کنید (۲). این روایت نشان‌دهنده جایگاه بالای امانتداری در نزد اهل‌بیت(ع) است.

امانتداری نه تنها شامل حفظ امانات مادی بلکه شامل رعایت اسرار دیگران، احترام به حقوق اجتماعی و حتی حفظ نعمت‌های الهی نیز می‌شود. این ویژگی باعث می‌شود که افراد جامعه به یکدیگر اعتماد کنند و روابط اجتماعی با استحکام بیشتری شکل گیرد.

تفاوت جهانی مگاقت و امانتداری

با وجود اینکه جهانی مگاقت و امانتداری ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما تفاوت‌هایی نیز میان آن‌ها وجود دارد. جهانی مگاقت بیشتر به جنبه گفتاری و رفتاری مربوط می‌شود؛ یعنی فرد باید همواره حقیقت را بگوید و از دروغ پرهیز کند. اما امانتداری بیشتر به جنبه عملی مربوط است؛ یعنی فرد باید نسبت به اماناتی که نزد اوست، اعم از مادی یا معنوی، وفادار باشد.

برای مثال، اگر کسی راز دیگری را نزد خود نگه دارد، او امانتدار است. اما اگر همان فرد بخواهد درباره موضوعی صحبت کند، باید با جهانی مگاقت رفتار کند و حقیقت را بگوید. بنابراین، جهانی مگاقت و امانتداری مکمل یکدیگر هستند و هر دو برای ساختن یک جامعه سالم ضروری‌اند.

در روایتی از امام علی(ع) آمده است: «الصّدقُ یهدی الی البرّ والبرّ یهدی الی الجنّه»؛ جهانی مگاقت انسان را به نیکی هدایت می‌کند و نیکی انسان را به سوی بهشت رهنمون می‌سازد (۳). این روایت نشان‌دهنده اثرگذاری مستقیم جهانی مگاقت بر رفتارهای نیکوست که شامل امانتداری نیز می‌شود.

پاورقی‌ها:

نهج‌البلاغه، حکمت ۴۵۸.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۲، ص ۱۰۴.
بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج ۸، ص ۱۲۰.